NASA-wetenschapper op de barricaden

25 jaar geleden luidde hij als één van de eersten de alarmklok over klimaatopwarming voor de Amerikaanse Senaat. Nu klaagt hij zelfs de overheid aan.

HansenClimate maverick, klimaatrebel. Zou James E. Hansen trots zijn op die titel? Zijn track record doet niet vermoeden dat hij er veel aanstoot aan neemt. De gerenommeerde en beruchte wetenschapper gaf in april zijn functie als directeur van NASA´s Goddard Institute op. Niet omdat hij de pensioenleeftijd ver gepasseerd is, al is hij dat allang – maar omdat hij zich geheel wil kunnen richten op zijn rechtszaken tegen de Amerikaanse staat. De aanklacht: nalatigheid in het tegengaan van de uitstoot van broeikasgassen. Zolang hij nog in dienst was bij NASA, een overheidsinstelling, was dat onmogelijk: wie bij de overheid in dienst is, kan diezelfde overheid niet aanklagen. Dus hij stapte op. Wie deze ‘wetenschapsactivist’ gevolgd heeft, zal het niet hebben verrast.

Hansen vertrok dus om zijn handen vrij te hebben – maar denk nu niet dat hij zich in zijn NASA-tijd neutraler opstelde. Sinds zijn aanstelling in 1981 en zijn eerste artikelen over het opwarmen van de aarde in 1988 deed hij alles om het publiek te waarschuwen dat er een radicale verandering van de warmtehuishouding van de planeet op stapel staat.

Aanvankelijk deed hij dat via de geijkte wetenschappelijke kanalen. Maar langzaamaan zocht hij steeds meer het publieke debat op. Afgelopen juni was het 25 jaar geleden dat hij de alarmklok luidde voor een Senaatscommissie. Hij was één van de allereersten die de politiek onder de neus wreven dat het opwarmen van de aarde geen tijdelijke fluctuatie is, maar een trend waar de mens verantwoordelijk voor is.
Vanaf dat moment zocht hij steeds meer het publieke debat op, tot ongenoegen van zijn broodheren. Dat leidde uiteindelijk tot een reprimande van NASA-bestuurders, die Hansen zelf breed liet uitmeten in de New York Times. Daarin deed hij uit de doeken hoe zijn bazen hem verboden te spreken van een `gevaarlijke antropogene invloed op het klimaat, omdat niet duidelijk is wat dat gevaar precies inhoudt, noch hoe die invloed zich precies laat gelden`.

Dergelijke pogingen om hem te disciplineren mochten echter niet baten. In de jaren die volgden bleef hij het debat opzoeken. En hij begon op te roepen tot juridische actie. In 2008 bijvoorbeeld pleitte hij ervoor om oliemaatschappijen aan te klagen wegens misdaden tegen de menselijkheid. Een commentator beschreef Hansen als “pushing beyond the conventional role of scientists” – hij gedroeg zich niet zoals men van wetenschappers gewend was, al helemaal niet van wetenschappers in overheidsdienst.

Anno 2013 is die karakterisering een understatement. Zijn methoden werden de afgelopen jaren radicaler. In 2009 werd hij gearresteerd tijdens een protest tegen dagbouw, een vervuilende vorm van mijnbouw waarbij de delfstoffen aan de oppervlakte gewonnen worden. En onlangs werd hij weer in de boeien geslagen, ditmaal tijdens protesten tegen de aanleg van een oliepijpleiding in de VS.

En nu kan niet alleen de Amerikaanse overheid een rechtszaak verwachten: ook Nederland, het land waar hij ooit studeerde, zou nog wel eens van hem kunnen horen. Stichting Urgenda wil de Nederlandse overheid voor de rechter dagen en nodigde Hansen vorig jaar uit voor advies. Hansen vertelt op zijn website hoe hij prompt door diezelfde overheid uitgenodigd werd voor een blogdiscussie die de “wide range of opinions” in het klimaatdebat moest weergeven. Dat schoot hem in het verkeerde keelgat. Een dergelijke discussie zou, schreef hij op zijn website, enkel de indruk wekken dat

“…science is like a talk-show debate, giving equal weight to all opinions and “beliefs”, encouraging the public to misinterpret the skepticism that is inherent in good science, allowing even informed scientists to exhibit their proclivity to extensively cover their fannies with waffling and caveats.”

Kortom, Hansen heeft geen tijd meer voor beleefdheden en voorbehouden. Een maverick indeed, één die niet bang is vijanden te maken. Hoe representatief zouden deze man en zijn overtuigingen zijn voor de wereld van de klimaatwetenschap? En hoe zou men daar over zijn methoden oordelen? Is dit geoorloofd wetenschapsactivisme? Reageer!