Wetenschappers moeten zich mengen in maatschappelijke discussies

Hebben wetenschappers de morele verantwoordelijkheid om hun kennis actief te delen met het grote publiek? Wetenschapsjournalist Puck Moll schreef er onderstaand artikel over voor het tijdschrift Chemisch2Weekblad.

diane35Wetenschappelijke kennis blijft nog te vaak binnen de academische muren, en dat is zonde. Onder dat mom startten drie wetenschapsjournalisten MACADEMICS, een podium voor ongehoorde wetenschap. Volgens hen ligt het initiatief bij de onderzoekers. Ze constateren dat wetenschappers wel willen delen, maar óf kampen met tijdgebrek – publiceren heeft prioriteit binnen de universiteit – óf niet weten hoe ze het grotere publiek moeten bereiken. Een volgende vraag is of wetenschappers ook de morele verantwoordelijkheid hebben om hun kennis te delen met het grote publiek als het publieke debat daarom vraagt. Bijvoorbeeld in de recente discussie over de Diane-35-pil.

Functieomschrijving
Roy Meijer, communicatieadviseur van de TU Delft, schrijft op zijn blog dat hij de mythe van de vaak gehoorde klacht dat wetenschappers alleen zouden worden beoordeeld op hun onderzoeks- en onderwijsresultaten niet meer begrijpt. Meijer dook in de functie­omschrijvingen van hoogleraren en universitaire (hoofd)docenten, en las in hun takenlijst ‘leveren van een bijdrage aan actuele maatschappelijke discussies’.
Jos van den Broek, hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden, onderschrijft deze activiteit volledig. ‘Wetenschappers maken deel uit van de samenleving. Ze zijn op­geleid om over zaken na te denken, en zijn vaak in staat verbanden te leggen die anderen minder makkelijk leggen. Ze voegen expertise toe aan het debat.’ Zelf neemt hij bijvoorbeeld deel aan discussies over orgaandonatie en mensverbeteringstechnologie, en publiceert daarover voor een breed publiek. Wel heeft volgens Van den Broek het imago van de wetenschapper schade opgelopen door de vele recente fraudegevallen: ‘Het gevolg is dat de rol van wetenschappers uitgespeeld raakt en ‘experts’ de boventoon gaan voeren.’
Ook Frits Rosendaal, hoogleraar klinische epidemiologie aan het LUMC en gespecialiseerd in trombose-onderzoek, laat weten dat wetenschappers de verantwoordelijkheid hebben hun resultaten te delen. ‘Zowel met andere wetenschappers als met het publiek.’ En dat is wat betreft Rosendaal niet omdat wetenschappers per se iets toevoegen aan het debat. ‘Hoewel ik dat wel denk. De reden is dat wetenschappers betaald worden uit gemeenschapsgeld: dan moet je ook verantwoording afleggen.’

Kennis aan de grote klok hangen
Van de Diane-35 pil is bijvoorbeeld al ruim 10 jaar bekend dat die een verhoogd risico op trombose geeft. Toch zijn doktoren de pil, bedoeld voor de behandeling van acne, blijven voorschrijven als anti-conceptiemiddel. Begin dit jaar was de pil volop in het nieuws. Hadden wetenschappers niet al eerder hun kennis over de bijwerkingen aan de grote klok moeten hangen? Rosendaal reageert: ‘Ik heb eindeloos vaak iets gezegd over orale anticonceptiva met een hoger risico – sinds 1995 voornamelijk de derdegeneratie­pillen, waaronder de Diane – en dat is ook elke keer netjes in de krant gekomen. Het probleem is dat journalisten geen geheugen hebben, en dat er veel weerwerk van de industrie is.’
Wetenschappers hebben dus de verantwoordelijkheid, en ook de taak, om zich te mengen in maatschappelijke discussies. De vraag is wat hun betreft of ze daarbij daadwerkelijk gehoord worden.