Wetenschappers niet welkom in de politieke arena?

Vorige week was Daniel Sarewitz in Nederland. Hij is hoogleraar wetenschap en samenleving aan de Universiteit van Arizona maar vooral bekend als Nature-columnist. Zowel de Volkskrant als Trouw hadden een interview met hem waarin hij een aantal opmerkelijke uitspraken deed over de rol van de wetenschapper in het politieke debat. Wil hij af van de maatschappelijk geëngageerde wetenschapper?

Door: Corlijn de Groot

Nobelprijswinnaar Ernest Chain zei in 1945, nadat er een atoombom was gegooid op Hiroshima: “We, natural scientists, can’t leave it to the politicians any longer.” (Leo Molenaar schreef een interessant proefschrift over het maatschappelijke verantwoordelijkheidsgevoel van wetenschappers uit die tijd.) Maar Daniel Sarewitz ziet liever geen inmenging van wetenschappers in de politiek. In een interview in de Volkskrant betoogt hij dat wetenschap niet tot betere besluitvorming leidt maar democratische politieke processen juist compliceert. “In sommige kwesties zou ik willen pleiten voor een deskundigenverbod.”

SarewitzIn het interview in Trouw legt Sarewitz uit waarom hij zo weinig vertrouwen heeft in de adviserende rol van de wetenschap: “Wetenschap en politiek waren van oudsher gescheiden werelden. Politiek gaat over waarden en wetenschap niet. De wetenschap verzamelt kennis, feiten, waarheden zo je wilt. Maar de grenzen tussen die twee werelden zijn vervaagd. Dat hoeft niet erg te zijn, maar we ontkennen dat het is gebeurd. We plaatsen de wetenschap nog altijd op een voetstuk, als de magische oplosser van onze problemen. Intussen zijn die problemen complex geworden en de feiten divers en onzeker. Die feiten leiden nog maar zelden tot een vanzelfsprekende oplossing.”

Sarewitz ziet voor de wetenschapper een zeer bescheiden rol in het politieke proces. “De wetenschap dankt haar succes aan haar sceptische houding: kritisch over zichzelf, vraagtekens plaatsen bij iedere waarheid. Maar die positie heeft ze verlaten en ze is verworden tot een verkondiger van feiten. De wetenschap zou het gesprek juist open moeten houden en iedereen bewust moeten maken van de complexiteit van problemen. In plaats van te zeggen wat er moet gebeuren.”

Mijn vragen aan Sarewitz zouden zijn: wat is er zo fout aan wetenschappers die feiten verkondigen? Zou u in een land willen leven waarin politici zich niet laten informeren door wetenschappers? Misschien plaats ik de wetenschap inderdaad wel op een voetstuk. Maar ik vraag me af of u niet een te hoge dunk heeft van politici als u denkt dat ze ook wel zonder advies van wetenschappers afkunnen. Persoonlijk vind ik dat wetenschappers vaak veel te bescheiden zijn en zich juist meer moeten mengen in het maatschappelijke debat.

Interessant is dat Eppo Bruins als ChristenUnie-kandidaat voor de Tweede Kamer in 2012 juist pleitte voor meer wetenschappers in het centrum van de macht. Net als Ernest Chain zou hij bepaalde kwesties liever niet aan politici overlaten. “Waar wetenschappelijke consensus is, moet je de kwestie uit de politieke arena proberen te houden.” Dus we hebben een wetenschapper (Sarewitz) die wetenschappers buiten de politiek wil houden en een politicus (Bruins) die politieke besluitvorming juist aan wetenschappers wil overlaten. Ik zou juist zo graag zien dat wetenschappers en politici samen beleid maken gebaseerd op kennis.

Interviews met Daniel Sarewitz:
Marrtijn van Calmthout, ‘Politiek is geen zaak van rationaliteit’, de Volkskrant, 31 augustus 2013
Joep Engels, De wetenschap is niet meer de objectieve adviseur bij uitstek, 31 augustus 2013