Wetenschap vrij van nut

Wetenschappers wonen allang niet meer in een ivoren toren, vindt Florine Meijer. Ze zijn door het korte termijn-nutsdenken eerder dienstmaagd van de economie. Blijft er nog ruimte voor wetenschappers die durven dromen, vrij van nut? Herblogd van Qulog.

chain-chains_00330978Dat is nog eens wat anders dan die spreekwoordelijke ivoren toren. Wetenschapsactivisme, wetenschappers op de barricaden voor een betere wereld! MACADEMICS is een podium voor wetenschappers die de wereld verder willen helpen met hun onderzoek. Die hun resultaten willen delen met mensen uit de praktijk en de politiek. Misschien wel wetenschapsactivist zijn, in een van de varianten die Raf de Bont en Pim Martens hier beschrijven.

Marieke Drost, één van de oprichters van MACADEMICS, ken ik nog van de Universiteit Vrij van Nut. Die was in 1995 opgericht als protest tegen het ‘nutsdenken’ over wetenschap en universiteiten, kernachtig verwoord door Cor Herkströter, toenmalig baas van Shell: “Wetenschappelijk onderwijs is pas van kwalitatief hoog niveau als de afgestudeerden probleemloos kunnen worden ingezet op de arbeidsmarkt.” (NRC, 7 sep 1998) De universiteit als vooruitgeschoven post van de HR-afdeling van de multinationals.

De Universiteit Vrij van Nut wilde, volgens het motto, op sterren schieten, omdat je ze weliswaar niet zal bereiken, maar er dichterbij komt dan wie op appels mikt. We wilden ons niet zozeer richten op het laaghangende fruit, de voor de hand liggende toepassingen, maar op de grote vragen. Geen nutsdenken dus, en niet een extra vak doen omdat dat goed staat op je cv, en je er een ‘betere baan’ met grotere lease-auto mee krijgt, maar omdat je het interessant vindt. Het voelde vrij, Vrij van Nut, en niet opgesloten als in een ivoren toren. We keken bij voorkeur over de grenzen van de disciplines heen, en liefst ook over de muren van de universiteit. Zo nodigden we naast een hoogleraar ook een ultraloper uit, of een kunstenaar of krantenmaker.

En nu? De Universiteit Vrij van Nut bestaat niet meer. De ivoren toren van de universiteiten staat al lang leeg, alle wetenschappers moeten de relevantie van hun onderzoek aantonen om aan de slag te kunnen. Sterker nog, het toverwoord is nu valorisatie: universiteiten moeten de geproduceerde kennis te gelde maken. Een béétje hippe onderzoeker richt een spin-off bedrijf op. Onderwijs en onderzoek zijn belangrijk, want ze dragen bij aan de slagvaardigheid en concurrentiepositie van onze kenniseconomie.

Laten we op zoek naar een gulden middenweg tussen de ivoren toren, met de wetenschap los gezongen van de wereld eromheen, en het andere uiterste, de wetenschap als dienstmaagd van de economie of zelfs het internationale bedrijfsleven. Wel verbonden met de maatschappij, maar niet geketend aan korte termijn nutsdenken. Met onder de wetenschappers ook wereldverbeteraars, dromers vrij van nut, en wetenschapsactivisten.

Lees hier het origineel op Qulog